00 Od 45 do dziś

OKRES OD 1945 - 2000 roku.

Do początku 1945 roku, pomimo wojny życie w mieście toczyło się normalnym trybem. Ewakuację mieszkańców zaczęto organizować dopiero w lutym 1945 roku, przy czym wyjechała tylko część ludności, a pozostałe grupy i rodziny przesiedlane były do czerwca 1945 roku. W marcu 1945 roku w wyniku nalotów lotniczych i bombardowań przez wojska rosyjskie i pożarów, Nowogard wg. powojennych szacunków został zniszczony w około 60 %. Zagładzie uległa głównie zabudowa Starego Miasta i terenów przyległych do niego po strome południowej. W obrębie Starego Miasta w całości pozostało zaledwie kilka budowli; fara miejska, ratusz, budynek dawnego sądu i kilkanaście domów po zachodniej stronie kościoła. Ocalała natomiast zabudowa pozostałych części miasta oraz zespół więzienny.

W lutym 1945 roku w rezultacie porozumień jałtańskich, Nowogard wraz z zaodrzańską częścią Pomorza Zachodniego włączony został w granice państwa polskiego. Zasiedlanie miasta przez Polaków rozpoczęło się w pierwszych tygodniach po wyparciu wojsk niemieckich z rejonu Nowogardu.

W maju 1945 roku mieszkało tu 600 obywateli polskiego pochodzenia, rok później już 2446 i liczba ta rosła z każdym rokiem. W mieście utrzymana została siedziba powiatu, która funkcjonowała do 1975 roku. Rozpoczęto organizację urzędów, szkół i uruchamiania kolei, fabryk i zakładów. Napływowa ludność osiedlała się w ocalałych domostwach, a w rejonie Starego Miasta funkcjonować zaczął kościół i ratusz. Odgruzowywanie tej części miasta rozpoczęto jednak dopiero w 1954 roku. Zabudowę więzienną uporządkowano natomiast w 1956 roku. W latach pięćdziesiątych uruchamiano kolejne zakłady, modernizowano drogi i urządzenia sieci wodociągowej. Pierwszy nowy budynek to jest dom dla nauczycieli wzniesiony został w mieście w 1956 roku przy ul. Wojska Polskiego⁷⁰/.

Projekt odbudowy, a raczej budowy nowego osiedla Śródmieście /tak nazywano ten etap odbudowy miasta/ wykonał w 1961 roku inż. Tadeusz Baum, a plan ogólny i szczegółowy zagospodarowania przestrzennego Nowogardu opracowany został w 1963 roku przez Wojewódzką Pracownię Urbanistyczną w Szczecinie⁷¹/. Projekty te przesądziły o sposobie odbudowy Starego Miasta na długie lata. Na ich podstawie w 1963 roku rozpoczęto budowę bloków mieszkalnych najpierw w rejonie ulicy Warszawskiej. W trakcie prac przy tej ulicy odkryto relikty średniowiecznego miasta, jednak nie zostały one udokumentowane. Zabudowywanie Starego Miasta blokami trwało do lat siedemdziesiątych. Począwszy od 1966 roku w Nowogardzie zaczęło też powstawać budownictwo indywidualne. W 1967 roku zlikwidowano stary cmentarz przy placu Ofiar Katynia i usunięto niemieckie nagrobki z cmentarza centralnego.

W 1970 roku utwardzono deptak przy brzegach jeziora, używając do tego celu gruz z terenu Starego Miasta i przystąpiono do budowy dworca PKS, który usytuowano tuż obok dworca kolejowego. W 1971 roku ukończono budowę kilkukondygnacyjnego gmachu, tuż obok ratusza, w którym miała być umieszczona siedziba rady miejskiej i powiatowej. Ostatecznie z pomysłu tego zrezygnowano i nowy gmach w 1976 roku przeznaczono na hotel.

W 1972 ukończono budowę Domu Kultury i zakończono budowę pomnika Braterstwa Broni, który wykonany wg. projektu prof. Chmielowskiego z Warszawy ustawiono na rynku przemianowanym na Plac Wolności, na którym w 1971 roku wykonano nową szachownicową nawierzchnię z dwukolorowych płyt betonowych.

W tym również okresie w murach obronnych na wprost dawnego Rynku przebito kilka półkoliście zakończonych przejść. W 1976 roku rozpoczęto budowę nowej biblioteki, którą usytuowano tuż za hotelem przy przedłużonym w kierunku jeziora Placu Wolności. Otwarcie biblioteki miało miejsce w 1978 roku. Wcześniej doszło do rozbiórek kilku starych domów w konstrukcji ryglowej stojących przy ulicy Kowalskiej, Luboszan i Czarnieckiego.

Ogółem w latach 1976 - 1986 rozebrano 5 najstarszych w mieście domów wzniesionych w konstrukcji ryglowej, a pochodzących z przełomu XVIII/XIX wieku, oraz kościół staroluterański z 1904 roku. W okresie 30 powojennych lat w rejonie najstarszej części miasta prowadzono też pewne zakresy prac remontowych, przy czym dotyczyły one głównie fary miejskiej, murów obronnych i piwnic ratuszowych.

Począwszy od 1973 roku rozpoczęto budowę bloków mieszkalnych poza obrębem Starego Miasta, na ulicy Waryńskiego i Poniatowskiego i zaplanowano budowę osiedla domów jednorodzinnych przy ulicy Armii Krajowej, Roosvelta oraz osiedla Gryfitów. Inwestycje te realizowane były w latach osiemdziesiątych. Oprócz budownictwa mieszkaniowego w mieście prowadzone były też inne prace; między innymi w 1976 roku osuszono mokradła w rejonie Kowalskiej i Zamkowej. W 1984 roku miasto otrzymało gaz ziemny. W 1987 roku zainstalowano nowe oświetlenie ulic Zmodernizowano kąpielisko miejskie. Istniejącą tu przedwojenną zabudowę rozebrano w 1983 roku, a w roku następnym wykonano nowe obiekty. W 1985 roku w granice administracyjne miasta włączone zostały dwa osiedla;

Bema i Radosława usytuowane przy ulicy Bohaterów Warszawy, przy trasie wiodącej do Dobrej Nowogardzkiej. W 1986 roku na terenie miasta posadzono 1000 drzew, a w rok później założono nowe chodniki wzdłuż jeziora i wyasfaltowano nawierzchnie dróg. W 1986 roku ukończony został perspektywiczny plan rozbudowy miasta, w którym wyznaczono kierunki jego rozwoju do 1995 roku. Plan ten stanowił aktualizację planu ogólnego z 1963 roku i planu szczegółowego z 1967 roku, a wykonany został na podstawie inwentaryzacji urbanistycznej 1984 roku. Wszystkie plany wykonywane były przez Biuro Studiów i Projektów Rozwoju Przestrzennego Województwa w Szczecinie. Plan ogólny z 1986 roku opracowany został pod kierunkiem Florentyny Kamińskiej. W okresie od 1984 do 1988 wybudowano w mieście 134 domy jednorodzinne i ukończono budowę przychodni. W 1989 roku w wyniku zmian ustrojowych w Polsce, zreorganizowana została administracja miejska i rozpoczął się okres prywatyzacji przedsiębiorstw i zmiany form własności. W 1990 foku miała też miejsce kolejna zresztą zmiana nazw ulic. W tym czasie nowe nazwy otrzymało 11 ulic. Na terenie powstających nowych osiedli; Bema i Gryfitów powstały Projekty budowy nowych kościołów, z których w 1993 roku ukończono budowę kaplicy p.w. W. Rafała Kalinowskiego. Wcześniej na osiedlach tych powstał również nowe szkoły. W ostatnim dziesięcioleciu wykonano również szereg prac remontowych przy obiektach historycznych. Według danych z 1995 roku Nowogard liczył 17.417 mieszkańców.

Aktualnie miasto wchodzące w skład powiatu Goleniów pełni rolę subregionalnego ośrodka działającego na rzecz rolnictwa i obsługi okolicznych gmin w zakresie administracji, szkolnictwa , służby zdrowia a także handlu i usług. W mieście funkcjonują zakłady przetwórstwa rolno spożywczego, zakłady metalowe, budowlane i odzieżowe obuwnicze. Rozwija się też funkcja rekreacyjne wypoczynkowa⁷²/.

⁷⁰/ Dane o powojennych dziejach miasta zaczerpnięto z opracowania J.Rachuli, Rozwój przemysłu, rzemiosła,

handlu w lalach 1945 - 1968 w powiecie nowogardzkun, w; Z dziejów Ziemi Nowogardzkiej...op.cit.s. 166-182, z Kalendarium Nowogardu oraz akt archiwalnych ze zbiorów WKZ w Szczecinie.

⁷¹/ Wg. akt zachowanych w WKZ w Szczecinie i planów przechowywanych w Urzędzie miejskim w Nowogardzie.

⁷² /.Dane wg. Informatora Gospodarczego z lat 1996/97, wydanego na zlecenie Urzędu Miasta i Gminy w Nowogardzie.

Strona Główna